dinsdag 7 februari 2012

Gehaktbal

Allereerst: ik ben geen expert op het gebied van ouderwetse gehaktballen. Ik was jarenlang vegetariër en als ik nu al eens een gehaktbal eet, is het vaak gegrild met mediterrane kruiden (bijvoorbeeld: zo). Toch wordt zelfs in Huize Spaarcentje af en toe om een ouderwetse bal geroepen, dus vooruit, daar gaan we!

Een echte ouderwetse gehaktbal bevat weinig kruiden of specerijen. Als je kijkt in oude Nederlandse kookboeken uit de tijd dat dames nog naar de Huishoudschool gingen,  dan zie je dat naast het gehakt, zout, paneermeel en ei er eigenlijk alleen maar peper, zout en nootmuskaat aan toe wordt gevoegd.

Tegenwoordig verwachten we iets meer pit. Ook zal onze ervaring van smaak zeker zijn beïnvloed door de zakjes kruidenmixen. Daarom bevat mijn 'ouderwetse' bal iets meer kruiden: nootmuskaat, kruidnagel, uienpoeder, knoflookpoeder, paprikapoeder. Ik doe ook verse knoflook door het gehakt, maar mijn ervaring is dat het uienpoeder en de knoflookpoeder voor net iets meer pit zorgen.

Heb je (nog) weinig zin om te experimenteren, hou je dan aan de volgende verhoudingen:
  • gelijke delen nootmuskaat, paprikapoeder
  • iets minder kruidnagelpoeder.

Ben je in voor experimenteren dan zou je nu een potje kunnen pakken en
  • 2 el paprikapoeder
  • 2 el nootmuskaatpoeder
  • 2 el uienpoeder
  • 2 el knoflookpoeder
  • 1 el kruidnagelpoeder
er in doen. Bevalt dit kruidenmengsel en eet je vaak gehaktballen? Maak dan voor de volgende keer een grotere hoeveelheid. Gemak dient de mens, ook bij puur koken!

Dus:

  • 400 gram rundergehakt (voor 6 kleine of 4 grote ballen)
  • 1 thl sambal
  • 1 teentje knoflook gesnipperd
  • 1 el (zoute) ketjap (*)
  • 1 teentje knoflook
  • 3 el gehaktkruiden (die je dus net zelf hebt gemaakt!)
  • 4 tot 6 el griesmeel, paneermeel of broodkruim (ikzelf gebruik griesmeel)
  • 1 ei
  • peper en zout

Voor het braden van de ballen:
  • een pan met dikke bodem
  • 1 el olie of 2 el roomboter
  • een scheut water
  • 1/2 thl sambal
  • evt. een bouillonblokje
  • 1 el ketchup (*) of tomatenpuree

 (*) De ene ketjap en ketchup is de andere niet: later in de serie "Puur Koken" meer hier over.

Ik ben nu eenmaal een budgetkok, dus met 400 gram gehakt maak ik 6 ballen, voor ons gezin van 3 is dat voldoende voor 2 keer eten. De ene  helft eten we op, de andere helft vriezen we in. Blief jij grotere porties, maak dan 4 ballen.

Bereiding:
  • Doe het gehakt, de kruiden, de ketjap, het ei, de sambal, de gesnipperde knoflook en het griesmeel (of paneermeel) in een kom.
  • Zorg dat je handen goed schoon zijn en meng alles met de hand door elkaar zodat alles goed mengt. Vorm dan de ballen. Gaat dat moeilijk, maak je handen dan tussendoor nat, dan gaat het makkelijker. Is het te nat voeg dan nog wat griesmeel of paneermeel/broodkruim toe.
  • Pak een pan met dikke bodem en verwarm de olie of de boter erin.
  • Bak de ballen rondom aan
  • Doe er eventueel een klein gesnipperd uitje en knoflook bij en de andere smaakmakers
  • Voeg net zoveel water toe dat de ballen voor de helft er boven uit steken
  • Laat de ballen pruttelen. Kleine ballen zijn gaar in 15 minuten, grote ballen in 20 minuten. Een gare bal veert terug als je met je vinger er op duwt.
En dan? Smaak is individueel en koken is proeven. Ga na of de bal voor jou zo goed was of dat je iets miste. Pas dan de volgende keer je kruidenmengsel aan.

Opmerkingen:
  • als je zelf kruidenmengsels maakt, dan ga je merken dat sommige specerijen en kruiden gaan klonteren. Uienpoeder en knoflookpoeder worden bijvoorbeeld hard na verloop van tijd. Dat gebeurt nou nooit in een zakje s.ilvo, weet je meteen dat daar dus blijkbaar iets in zit om klontvorming tegen te gaan, jak! Mijn methode om klontvorming tegen te gaan: doe het hard geworden mengsel in een vijzel en stamp tot het weer goed los is.
  • geen ei in huis? Zonder ei lukt het ook, wordt de bal alleen wat luchtiger/losser van. Wil je het toch iets binden en heb je geen ei? 2 eetlepels pindakaas (of tahinpasta) door het gehakt doen werkt ook!